اسفند
دانستنی هایی از تاریخچه فرش کاشان 

دانستنی هایی از تاریخچه فرش کاشان 


زمان مطالعه : 4 دقیقه

فرش، به عنوان یکی از نمادهای هنر و صنعت ایران، جاودانه به تاریخچه و تاریخ افتخارآمیز خود در دنیای بافت و تلفیق هنر و صنعت باز می‌گردد. تکنیک‌های دستبافت و الگوهای زیبایی که در هر تار و پود آن دیده می‌شود، نشان از دقت و حرفه‌ای بودن هنرمندان ایرانی دارد.
تا قبل از افتتاح اولین کارخانه فرش ماشینی در کاشان در دههٔ 1350 شمسی، هنر بافت فرش در ایران به صورت دستی و با آغاز کارهای صنعتی در نقاط مختلف کشور، به سطح جهانی شهرت یافت. اما پیشینه‌های باستانی فرشبافی ایران به سال‌ها پیش از آن بازمی‌گردد و نمونه‌هایی چون "پازیریک" نشانگر عمق و تاریخچه این هنر زیباست. در این سفر به گذشته، هنرمندان خوش‌ذوق از شهرهای مختلف ایران، از تبریز گرفته تا یزد و اصفهان، نقش برجسته‌ای در توسعه و ترقی هنر بافت فرش ایفا کردند. اما فرش‌های کاشان به‌عنوان یکی از نمونه‌های برجسته این هنر، با الگوها و طرح‌های خاص خود، جاودانگی و محبوبیت خود را حفظ کرده‌اند.
در این مقاله، با تمرکز بر تاریخچه فرش کاشان، قصه‌ی جذابی از هنر، صنعت و فرهنگ ایرانی را برای شما به تصویر می‌کشیم.

معرفی فرش ترک

تاریخچه فرش کاشان از گذشته تا به امروز:

شهر کاشان، با میراث فرهنگی و صنعتی بی‌نظیر، به عنوان یکی از جواهرات فرهنگی ایران شناخته می‌شود. تاریخچه بافت فرش در این شهر به دوره‌های قدیمی بازمی‌گردد، ولی با ورود دوره صفویه، به یکی از مهمترین مراکز تولید فرش و قالی در ایران تبدیل شد.
قدمت فرش‌های کاشان به قرن 11 هجری میلادی برمی‌گردد، اما اوج توسعه و شهرت آن در دوره صفویه آغاز شد. در این دوره، کاشان به عنوان مرکز بافت فرش‌های درباری، فرش‌های ابریشمی نقره‌باف و زربافی معروف شد. این فرش‌ها، به عنوان آثار هنری بی‌نظیر، به دیگر کشورها صادر می‌شدند و شهر کاشان به یکی از قطب‌های بافت فرش در جهان تبدیل گردید. سفرنامه‌نویسان معروفی همچون مارکوپولو و آنتوان شرلی، در آثار خود به زیبایی‌های بافت‌های کاشان اشاره کرده و معاملات پر رونق فرش، ابریشم و محصولات هنری دیگر در این شهر را توصیف کرده‌اند. در دوران صفویه، کاشان به اوج افتخارات خود در زمینه بافت فرش رسید و تولیدات نفیس این شهر مورد توجه نخستین سلسله‌های حاکم بر ایران قرار گرفت. قالی‌ کاشان و فرش‌های کاشان با طرح‌ها و رنگ‌های متنوع، ذوق و ذوق افراد را فراخواند و به یکی از مهمترین زینت‌آرای داخلی و خارجی تبدیل شدند. همچنین، آثاری از دوران صفویه به عنوان شاهکارهای هنری و فرهنگی در موزه‌ها و کلکسیون‌های جهانی نگهداری می‌شوند، که نماد زیبایی و توانمندی هنرمندان کاشان در دنیای فرش‌بافی هستند. در نتیجه، کاشان با تولیدات خاص و بی‌نظیر خود، هنر بافت فرش را به یکی از عناصر بارز هویت فرهنگی ایران تبدیل نموده است.

فرش کاشان از قرن‌های 17 تا 19 میلادی 

در طول قرن‌های 17 تا 19 میلادی، متاسفانه اطلاعات دقیقی از تولیدات فرش کاشان به دلیل حوادث سیاسی، اجتماعی، تغییرات حکومتی، جنگ و تهاجمات خارجی به دست نیامده است. این دوره‌ها با شرایط نامناسبی برای صنعت فرش‌بافی همراه بوده‌اند و احتمالاً باعث کاهش یا توقف تولیدات برخی مراکز بافت فرش، از جمله کاشان، شده است. اما با ورود به دوران حدود 120 سال قبل، با واردات پشم استرالیایی مرینوس، بافت فرش در کاشان دوباره رونق گرفت. این اقدام باعث تحولات بزرگی در هنر و صنعت فرش‌بافی شد و باعث تجدید حیات این حرفه در کاشان شد.
این رونق جدید هنر-صنعت فرش‌بافی در کاشان به همراه تجدید نظر در فنون و روش‌های بافت، اقبال به تولیدات متنوع و با کیفیت بالا را به دنبال داشت. این موفقیت‌ها به ارتقاء حرفه‌های مرتبط نیز منجر شد؛ حرفه‌هایی همچون رنگرزی، رفوگری، حلاجی، ریسندگی، چله‌کشی، نقشه‌کشی و ... که از دیرباز در این منطقه وجود داشته، با رونق فرش‌بافی مجدد به سرعت توسعه یافتند. در روزگار حاضر، با توجه به مشکلات خشکسالی مکرر، قالی‌بافی به عنوان یکی از مهمترین منابع درآمد مردم در اکثر روستاها و مناطق اطراف کاشان محسوب می‌شود. کارگاه‌ها و کارخانجات فراوانی در این مناطق فعالیت دارند و مردم، به خصوص زنان و دختران، در فرآیند تولید فرش شرکت دارند. سرعت بالای بافت فرش به همراه استفاده از مواد اولیه با کیفیت، باعث شده تا فرش کاشان با قیمت مناسب‌تری در بازارهای جهانی به فروش برسد.

تاریخچه فرش ماشینی در کاشان:

شکوه و اعتبار فرش‌های کاشان نه تنها در حوزه فرش دستباف، بلکه در زمینه فرش ماشینی نیز جلوه می‌کند. در دهه 1351 شمسی، احداث اولین کارخانه فرش ماشینی در این شهر به عنوان یک نقطه عطف به حساب می‌آید که نه تنها تاریخچه فرش کاشان را تحت تاثیر قرار داده، بلکه به عنوان نقطه تحول مهمی در تاریخچه فرش ایرانی به‌شمار می‌آید. در گذشته، حمایت از فرش دستباف تا حدی بود که صدور مجوز برای فرش‌های ماشینی مورد مخالفت قرار می‌گرفت، اما پس از پایان جنگ و آغاز دهه 1370، این صنعت سرعت بیشتری گرفت. در کمتر از چند سال، صدها واحد تولیدی کوچک و بزرگ در سرتاسر کشور راه‌اندازی شدند و از نیمه دهه 1370 صادرات فرش ماشینی آغاز شد. چیزی که تاریخچه فرش ماشینی کاشان را به مخاطبان معرفی می‌کند، این است که بیش از 80 درصد واحدهای تولیدی فرش ماشینی ایران با بالاترین سطح فناوری ماشین‌ آلات فرش‌بافی در مناطقی همچون کاشان، آران و بیدگل واقع شده و این مناطق به نوعی قطب تولید فرش ماشینی ایران تبدیل شده‌اند. این فرش‌ها با نام‌های معتبر و باسابقه در این منطقه تولید شده و به جایگاه ویژه‌ای در صنعت فرش جهان دست یافته‌اند. امروزه، فرش‌های ماشینی با تراکم و شانه بالا مانند فرش ماشینی 1200 شانه و فرش ماشینی 1500 شانه با ظرافت و ریزبافتی چشم‌نواز در کارخانجات فرش کاشان تولید می‌شوند و از شاهکارهای این هنرمندان معاصر است.

ویژگی‌های فرش کاشان:

1. ارتفاع خاب متوسط:
   - فرش کاشان از ارتفاع خاب متوسطی برخوردار است که به طرح و زیبایی آن افزوده می‌شود.
2. ریزبافتی و ظرافت:
   - این نوع فرش به خاطر ریزبافتی و ظرافت بالایی که دارد، در طرح و نقش خود جلوه و وضوح بسیار خوبی دارد.
3. زمینه لاکی و حاشیه سرمه‌ای:
   - در فرش کاشان معمولاً از زمینه لاکی و حاشیه با رنگ سرمه‌ای استفاده می‌شود که به طرح‌ها شخصیت خاصی می‌بخشد.
4. استفاده از اسلیمی های سفیدرنگ:
   - در اطراف لچک و ترنج فرش کاشان، اسلیمی‌های سفیدرنگ دیده می‌شود که به تنوع و زیبایی فرش افزوده می‌شود.
5. رنگ‌های زنده با کنتراست بالا در گذشته:
   - در گذشته، فرش کاشان عمدتاً از رنگ‌های زنده با کنتراست بالایی استفاده می‌کرد. اما امروزه، با توجه به تغییر سلیقه‌ها و نیازهای بازار، از رنگ‌های ملایم نیز در تولیدات استفاده می‌شود.
نتیجه:
فرش کاشان با ترکیب این ویژگی‌ها، به عنوان یکی از نمایانت‌های برجسته هنر و صنعت فرش‌بافی ایران، جایگاه خود را در بازار جهانی حفظ کرده و توجه علاقه‌مندان به هنر و فرهنگ ایران را به خود جلب کرده است.
سخن پایانی
تاریخچه فرش کاشان نه تنها شاهدی بر عظمت و هنر دست‌اندرکاران این صنعت در ایران است، بلکه داستانی است از مردمی که از قرن‌ها پیش تاکنون با ذوق، ذکاوت و حس هنری خود، نقشی برجسته در فرهنگ و هنر دنیا داشته‌اند. بافت فرش کاشان، از ابتدای دوران‌های باستانی تا امروز، همواره نمادی از هماهنگی بین هنر، طراحی و مهارت دست‌اندرکاران بوده است.
تنوع در طرح‌ها، زیبایی در رنگ‌ها و ظرافت در بافت، فرش کاشان را به یکی از محصولات برجسته هنری ایران تبدیل کرده است. این هنر، با مراقبت و ادامه تلاش نسل به نسل، همچنان ادامه دارد و فرش‌های کاشان به عنوان نماینده فرهنگ و هنر ایران به سراسر جهان شناخته می‌شوند.
به عنوان نمادی از هویت و افتخار ملی، فرش کاشان با شکوه در زمان و مکان باقی می‌ماند. این هنر، با وجود چالش‌ها و تغییرات زمان، همچنان درخشان و ماندگار است و در تاریخ طولانی خود، یک داستان فرهنگی و هنری بی‌پایان را گوشه‌های مختلف دنیا را گرم می‌کند.

(ccomment) دیدگاه برای این مقاله ثبت شده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پشتیبانی
آخرین بازدید لحظاتی پیش
سلام دوست عزیز
شما میتوانید برای برقراری ارتباط و گرفتن راهنمایی از کارشناسان خبره ما در تلگرام به ما پیام دهید